ਟੋਕੀਓ/ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਮਾਰਚ, 2026:
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EVs) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਚਾਰਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀ ਟੋਇਟਾ (Toyota) ਅਤੇ ਪੈਨਾਸੋਨਿਕ (Panasonic) ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ‘ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ’ (Solid-State Battery) ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ?
ਮੌਜੂਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਲਿਕਵਿਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਟਰੀਆਂ ਜਲਦੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਟਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਨਵੀਂ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ (Solid Materials) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਟਰੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ (Energy Density) ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਜਲੀ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰੇਂਜ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਲਿਕਵਿਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਟਰੀਆਂ ਜਲਦੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਟਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਨਵੀਂ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ (Solid Materials) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਟਰੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ (Energy Density) ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਜਲੀ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰੇਂਜ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
10 ਮਿੰਟ ਚਾਰਜਿੰਗ, 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰੇਂਜ
ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਚਾਰਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਾਰਜ ਹੋਣ ‘ਤੇ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਇਹ ਰੇਂਜ ਮੌਜੂਦਾ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰਜਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਗੇਮ-ਚੇਂਜਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਚਾਰਜਿੰਗ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਚਾਰਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਾਰਜ ਹੋਣ ‘ਤੇ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਇਹ ਰੇਂਜ ਮੌਜੂਦਾ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰਜਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਗੇਮ-ਚੇਂਜਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਚਾਰਜਿੰਗ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਥੋੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਮਸੰਗ ਅਤੇ ਟੇਸਲਾ (Tesla) ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਸਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਥੋੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਮਸੰਗ ਅਤੇ ਟੇਸਲਾ (Tesla) ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਸਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਇਹ ਤਕਨੀਕ?
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ‘ਫੇਮ’ (FAME) ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 2027 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੌੜਨਗੀਆਂ। ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗੀ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ‘ਫੇਮ’ (FAME) ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 2027 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੋਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੌੜਨਗੀਆਂ। ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗੀ।
